در این قسمت، استاد رستگار به تحلیل دقیق ماده ۱۶۵ قانون مالیات‌های مستقیم و آیین‌نامه اجرایی آن پرداخته است. این ماده ناظر به حمایت از مودیان مالیاتی در شرایط وقوع حوادث قهری مانند زلزله، سیل، آتش‌سوزی و… است.
متن ماده ۱۶۵ (اصلاحی ۱۳۷۱)
مطابق این ماده، اگر بر اثر حوادث غیرمترقبه به بخشی از کشور یا مودیان خاص خسارت وارد شود و این خسارت از سوی نهادهای دولتی، بیمه یا شهرداری جبران نشود، وزارت امور اقتصادی و دارایی می‌تواند معادل خسارت وارده را از درآمد مشمول مالیات آن سال یا سال‌های بعد کسر کند.
همچنین، برای مودیانی که بیش از ۵۰٪ اموالشان از بین رفته و توان پرداخت بدهی مالیاتی را ندارند، امکان بخشش یا تقسیط طولانی‌مدت بدهی مالیاتی با تصویب هیئت وزیران فراهم است.
آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۶۵
آیین‌نامه ماده ۱۶۵ دارای ۸ ماده است که مهم‌ترین نکات آن به شرح زیر است:
ماده ۱: خسارت وارده باید در چارچوب مواد ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون مالیات‌ها (هزینه‌های قابل قبول) احراز شود. همچنین، اگر مودی زیان انباشته از سنوات قبل داشته باشد، ابتدا زیان مستهلک و سپس خسارت کسر می‌شود.
تبصره د: مرجع رسیدگی به اختلاف در خصوص میزان خسارت، کمیسیون‌های مقرر در مواد ۳ و ۴ آیین‌نامه هستند.
ماده ۳ و ۴: ترکیب کمیسیون‌ها بسته به اینکه حادثه در منطقه، شهر یا فقط مربوط به یک مودی باشد، متفاوت است (نمایندگان مالیاتی، فرمانداری، بیمه، دادگستری و…).
ماده ۵: مودی باید ظرف ۶ ماه از وقوع حادثه درخواست خود را ارائه دهد، اما این محدودیت زمانی توسط دیوان عدالت اداری باطل شده است و مودی می‌تواند در هر زمان اقدام کند.
ماده ۶ تا ۸: کمیسیون باید مودی را دعوت کرده و نظر خود را طی حداکثر ۶ ماه اعلام کند. در صورت تأیید نابودی بیش از نیمی از اموال، امکان بخشودگی کامل یا تقسیط بلندمدت بدهی وجود دارد.
نمونه‌های اجرای ماده ۱۶۵ در عمل
حادثه بندر شهید رجایی (اردیبهشت ۱۴۰۴): سازمان امور مالیاتی طی بخشنامه ۲۵/۱۴۰۴ اعلام کرد کلیه خسارات وارده به فعالان اقتصادی قابل کسر از درآمد مشمول مالیات هستند.
همچنین، مالیات و عوارض پرداخت‌شده برای کالاهای آسیب‌دیده، طبق مواد ۸ و ۱۷ قانون ارزش افزوده، قابل استرداد یا تهاتر است.
حادثه پلاسکو: هیئت وزیران اعلام کرد بدهی مالیاتی فعالان صنفی پلاسکو با معرفی اتاق اصناف بخشوده خواهد شد.
خشکسالی زابل و هیرمند، زلزله آذربایجان و سیل مازندران: در این موارد نیز از ماده ۱۶۵ برای حمایت از مودیان آسیب‌دیده استفاده شده است.
نکته مهم درباره تبصره ماده ۱۰۰
مودیانی که قصد استفاده از ماده ۱۶۵ را دارند، دیگر نمی‌توانند از تسهیلات تبصره ماده ۱۰۰ (پرداخت مالیات مقطوع بدون ارائه اظهارنامه) استفاده کنند. چون تبصره ۱۰۰ مشمول بررسی و تشخیص مالیات نیست و باید اظهارنامه کامل ارائه شود.
جمع‌بندی:
ماده ۱۶۵ و آیین‌نامه آن یکی از ابزارهای قانونی بسیار مهم برای حمایت از مودیان آسیب‌دیده از حوادث غیرمترقبه است. اگرچه استفاده از آن نیازمند بررسی و تأیید کمیسیون مربوطه است، اما ظرفیت‌های آن در کاهش فشار مالیاتی کاملاً مؤثر است.
این پادکست به بهانه حادثه بندر شهید رجایی تولید شده و استاد رستگار در پایان با تأکید می‌گوید: “امیدوارم این پادکست هیچ‌وقت به کارتان نیاید و هیچ‌گاه دچار چنین حوادثی نشوید.”