اگر یک کالا از نظر وزارت بهداشت «آسیبرسان به سلامت» شناخته شود، چه اتفاقی برای آن می‌افتد؟
آیا خودکار باید ۱۶ درصد مالیات بدهد؟
اگر وارداتی باشد، حتماً مشمول نرخ ۳۶ درصد می‌شود؟
آیا قرار گرفتن نام یک کالا در فهرست کالاهای آسیبرسان، به معنی ممنوعیت فروش آن است؟
و اگر یک محصول از این فهرست خارج باشد، یعنی دیگر مالیات بر ارزش افزوده ندارد؟
پاسخ همه این سؤال‌ها خیر است؛ یا دست‌کم به این سادگی نیست.
برای تشخیص وضعیت مالیاتی کالاهای آسیبرسان، صرف قرار گرفتن نام یک محصول در فهرست رسمی کافی نیست و باید مبنای قانونی شمول آن نیز بررسی شود.
در نظام حقوقی ایران چند حکم متفاوت درباره کالاها و خدمات آسیبرسان به سلامت وجود دارد که اگر آنها را با هم مخلوط کنیم، به نتیجه اشتباه می‌رسیم.
از یک طرف، بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده برای نوشابههای قندی و برخی کالاهای آسیبرسان نرخ‌های خاص ۱۶ و ۳۶ درصدی تعیین کرده است.
از طرف دیگر، در فهرست رسمی کالاها و خدمات آسیبرسان به سلامت در سال ۱۴۰۵، برای بعضی کالاها ستون «مشمول اخذ عوارض ماده ۴۸» علامت‌گذاری شده و برای بعضی دیگر نشده است. این فهرست همچنین درباره ممنوعیت تبلیغات و حتی برخی خدمات مانند سولاریوم و تاتو حکم و توضیح دارد.
📄 دانلود فهرست کالاهای آسیبرسان به سلامت در سال ۱۴۰۵
برای مشاهده و بررسی کامل فهرست کالاها و خدمات آسیبرسان به سلامت در سال ۱۴۰۵، فایل PDF رسمی را از لینک زیر دانلود کنید.
پس برای فهم صحیح موضوع باید چند مفهوم را از هم جدا کنیم:
آسیبرسان بودن کالا، مشمول بودن مالیات ویژه ماده ۲۶، مشمول بودن عوارض ماده ۴۸ و ممنوعیت تبلیغات، چهار موضوع مرتبط اما یکسان نیستند.
در این مقاله آقای مالیات تمام این موارد را برای سال ۱۴۰۵، قدم‌به‌قدم بررسی می‌کنیم.
کالاهای آسیبرسان چیستند و چگونه تعیین می‌شوند؟
قانون مالیات بر ارزش افزوده یک تعریف جامع پزشکی از «کالای آسیبرسان» ارائه نکرده است.
در عوض، بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده سازوکاری برای شناسایی و تصویب کالاهای مشمول در نظر گرفته است.
براساس این بند، فهرست کالاهای موضوع ماده با پیشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تهیه می‌شود و کارگروهی متشکل از نمایندگان تام‌الاختیار سه دستگاه آن را بررسی و تصویب می‌کند:
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛
- وزارت صنعت، معدن و تجارت؛
- وزارت امور اقتصادی و دارایی.
همچنین قانون مقرر کرده تغییرات فهرست تا پایان دی‌ماه هر سال برای اجرا در سال بعد تصویب و توسط وزارت بهداشت اعلام شود.
بنابراین در عمل، برای اینکه بدانیم یک کالا در سال مشخص در چه وضعیتی قرار دارد، باید فهرست مربوط به همان سال را بررسی کنیم.
ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده درباره نوشابه و کالاهای آسیبرسان چه می‌گوید؟
مبنای اصلی این بحث، بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ است.
مطابق این بند:
نوشابههای قندی گازدار و بدون گاز و سایر کالاهای آسیبرسان به سلامت ـ به استثنای کالاهای موضوع بند «ت» ماده ۲۶ ـ در تولید داخل مشمول مالیات و عوارض ۱۶ درصد و در واردات مشمول مالیات و عوارض ۳۶ درصد هستند.
بنابراین دو نرخ مهم داریم:
| وضعیت کالا | نرخ موضوع بند «پ» ماده ۲۶ |
| تولید داخل | ۱۶٪ |
| واردات | ۳۶٪ |
اما همین جدول یک شرط اساسی دارد:
کالا باید واقعاً در دامنه بند «پ» ماده ۲۶ قرار گرفته باشد.
صرف اینکه یک کالا از نظر عمومی ناسالم، پرچرب، پرشکر یا آسیبرسان تصور شود، برای اعمال نرخ ۱۶ یا ۳۶ درصد کافی نیست.
آیا همه کالاهای مندرج در فهرست ۱۴۰۵ مشمول نرخ ۱۶ یا ۳۶ درصد هستند؟
اینجا یکی از مهم‌ترین نکات مقاله قرار دارد:
نمیتوان صرفاً از روی عنوان «فهرست کالاها و خدمات آسیبرسان به سلامت» نتیجه گرفت که تمام ردیفهای جدول الزاماً مشمول یک نرخ واحد ۱۶ یا ۳۶ درصد هستند.
چرا؟
چون خود فهرست سال ۱۴۰۵ چند اثر قانونی متفاوت را از هم تفکیک کرده است.
در جدول رسمی دو ستون جداگانه دیده می‌شود:
- «مشمول ممنوعیت تبلیغ»
- «مشمول اخذ عوارض ماده ۴۸»
و در توضیحات انتهای جدول نیز آمده است که تعیین عوارض و مالیات فهرست، از مسیر کارگروه‌های مربوط به ماده ۴۸ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲) و بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده انجام می‌شود.
بنابراین باید برای هر کالا، مبنای قانونی شمول را جداگانه بررسی کرد.
«بنابراین برای اعمال نرخ ویژه کالاهای آسیبرسان، ابتدا باید مشخص شود محصول واقعاً در دامنه بند «پ» ماده ۲۶ قرار دارد یا خیر.»
فهرست کالاهای آسیبرسان به سلامت در سال ۱۴۰۵
فهرست رسمی سال ۱۴۰۵ دامنه نسبتاً گسترده‌ای دارد و فقط شامل نوشابه یا دخانیات نیست.
برای فهم بهتر، کالاها را به چند گروه تقسیم می‌کنیم.
۱. فرآوردههای گوشتی و غذاهای آماده مصرف
در فهرست سال ۱۴۰۵، سه گروه اصلی در این بخش دیده می‌شود.
انواع سوسیس و کالباس
انواع سوسیس و کالباس با درصدهای مختلف گوشت در فهرست قرار گرفته‌اند.
در جدول رسمی، این گروه در ستون ممنوعیت تبلیغات علامت خورده، اما در ستون عوارض موضوع ماده ۴۸ برای آن علامت شمول درج نشده است.
ژامبون
«ژامبون» یا فرآوردههای گوشتی عمل‌آوری‌شده پخته نیز در فهرست سال ۱۴۰۵ آمدهاند.
برای این گروه نیز در جدول، ممنوعیت تبلیغات درج شده است.
ساندویچ و پیتزای دارای سوسیس، کالباس یا ژامبون
فهرست سال ۱۴۰۵ به‌طور مشخص از:
انواع ساندویچ و پیتزای دارای سوسیس، کالباس و ژامبون
نام برده است.
در بخش مصادیق نیز تصریح شده که منظور ساندویچ و پیتزای حاوی این فرآورده‌هاست و سایر ساندویچها و پیتزاها مشمول این ردیف نیستند.
این یک نمونه بسیار خوب است که نشان میدهد نباید از یک عنوان کلی، شمول همه محصولات مشابه را نتیجه گرفت.
۲. نوشیدنی‌های آسیبرسان در فهرست سال ۱۴۰۵
نوشیدنی‌ها یکی از مهم‌ترین گروه‌های کالاهای آسیبرسان در فهرست سال ۱۴۰۵ هستند.
این بخش برای مقاله اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چون مستقیماً به مالیات نوشابه مربوط می‌شود.
انواع نوشابه گازدار بدون قند
یکی از نکات جالب فهرست ۱۴۰۵ این است که نوشابه گازدار بدون قند نیز در فهرست آمده است.
در بخش مصادیق، انواع نوشابه گازدار طعم‌دار، رنگی، میوه‌ای و کولا و موارد دارای شیرین‌کننده جایگزین مورد اشاره قرار گرفته‌اند.
این نکته مهم است؛ چون گاهی تصور می‌شود تنها نوشابه حاوی شکر در سیاست‌های سلامت مورد توجه قرار می‌گیرد.
اما خود فهرست ۱۴۰۵ نشان میدهد که دامنه «آسیبرسان» بودن، دست‌کم در این فهرست، به نوشابههای دارای قند محدود نشده است.
درباره علت علمی این طبقه‌بندی، سند فعلی توضیحی ارائه نمی‌کند؛ بنابراین نمیتوان بدون منبع تکمیلی درباره علت پزشکی آن نتیجهگیری کرد.
نوشابه انرژیزا
نوشابه انرژیزا نیز در فهرست کالاهای آسیبرسان سال ۱۴۰۵ قرار گرفته است.
در جدول، برای این گروه هم شمول ممنوعیت تبلیغات و هم عوارض ماده ۴۸ علامت‌گذاری شده است.
نوشیدنی مالت و ماءالشعیر طعم‌دار
یکی دیگر از ردیفهای فهرست:
نوشیدنی مالت (ماءالشعیر) طعم‌دار و نوشیدنی عصاره گندم طعم‌دار است.
در سند، به وضعیت استاندارد این محصولات نیز اشاره شده است.
نوشیدنی میوه‌ای با ۲۵ درصد آب‌میوه یا کمتر
فهرست ۱۴۰۵ انواع نوشیدنی‌های میوه‌ای گازدار و بدون گاز با:
محتوای آب‌میوه ۲۵ درصد و کمتر را نیز دربر می‌گیرد.
این معیار درصدی اهمیت زیادی دارد.
یعنی هنگام بررسی یک محصول، فقط اسم «نوشیدنی میوه‌ای» کافی نیست؛ درصد آب‌میوه محصول هم می‌تواند در شناسایی آن مؤثر باشد.
انواع شربت‌های میوه‌ای و غیرمیوه‌ای
در فهرست ۱۴۰۵ موارد زیر نیز آمدهاند:
- انواع شربت میوه‌ای؛
- شربت غیرمیوه‌ای؛
- شربت‌های تزئینی؛
- و شربت‌های مورد استفاده در تولید نوشیدنی‌های غیرمیوه‌ای.
«در میان کالاهای آسیبرسان، نوشابههای قندی از مهم‌ترین مواردی هستند که حکم مالیاتی مشخصی در ماده ۲۶ دارند.»
مالیات نوشابه در سال ۱۴۰۵ چند درصد است؟
اینجا باید بین «فهرست سلامت» و «حکم مالیاتی» ارتباط برقرار کنیم.
بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مقرر کرده است نوشابههای قندی گازدار و بدون گاز و سایر کالاهای آسیبرسان مشمول این بند:
در تولید داخل:
۱۶ درصد
در واردات:
۳۶ درصد
مالیات و عوارض دارند.
اما نکته مهم این است که برای اعمال نرخ ویژه، باید شمول کالا در چارچوب قانونی مربوط احراز شود. بنابراین در پرونده واقعی، صرف اینکه روی کالا نوشته شده باشد «نوشیدنی» یا «نوشابه» برای تعیین نرخ کافی نیست.
مثال ساده؛ تفاوت مالیات نوشابه داخلی و وارداتی
فرض کنید دو کالای یکسان، یکی تولید داخل و دیگری وارداتی، مشمول بند «پ» ماده ۲۶ باشند.
اگر مأخذ مالیات هر دو را به‌طور فرضی ۱۰۰ میلیون تومان در نظر بگیریم:
تولید داخل
۱۰۰ میلیون × ۱۶٪ =
۱۶ میلیون تومان مالیات و عوارض
وارداتی
۱۰۰ میلیون × ۳۶٪ =
۳۶ میلیون تومان مالیات و عوارض
یعنی قانون میان تولید داخل و واردات این گروه از کالاها تفاوت قابل‌توجهی قائل شده است.
۳. روغن‌های موجود در فهرست ۱۴۰۵
در گروه روغن‌ها، روغن مصرفی خانوار از نوع روغن نیمه‌جامد در فهرست سال ۱۴۰۵ قرار گرفته است.
در توضیحات جدول نیز مشخص شده منظور روغن‌های نیمه‌جامد مصرف خانوار و صنایع است و سایر روغن‌ها مشمول این ردیف نیستند.
این جزئیات اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نمیتوان از وجود «روغن نیمه‌جامد» در فهرست نتیجه گرفت که تمام انواع روغن‌های خوراکی مشمول همان حکم هستند.
۴. مایونز و سس‌های سرد
در گروه سایر اقلام خوراکی، مایونز و سس‌های سرد نیز در فهرست آمدهاند.
در قسمت مصادیق، سند به انواع سس مایونز و سس‌های سرد اشاره می‌کند و برای برخی محصولات کم‌چرب یا با چربی کاهش‌یافته استثنا در نظر گرفته است.
باز هم همین نکته تکرار می‌شود:
نوع دقیق و ویژگی فنی محصول مهم است.
عنوان کلی «سس» برای تعیین وضعیت مالیاتی کافی نیست.
۵. چیپس، اسنک و فرآوردههای سرخشده
فهرست سال ۱۴۰۵ شامل:
فرآوردههای سرخشده در روغن بر پایه سیبزمینی، غلات و حبوبات نیز می‌شود.
در بخش مصادیق به مواردی مانند:
- چیپس؛
- خلال سیبزمینی؛
- و انواع اسنک
اشاره شده است.
۶. فرآوردههای حجیم‌شده بر پایه غلات
«انواع فرآورده حجیم‌شده بر پایه بلغور و آرد غلات» نیز یکی دیگر از ردیفهای فهرست سال ۱۴۰۵ است.
در فعالیت‌هایی مانند تولید تنقلات، بنابراین بررسی استاندارد ملی محصول و انطباق دقیق آن با عنوان فهرست اهمیت زیادی دارد.
۷. سیگار و محصولات دخانی
سیگار و محصولات دخانی نیز در فهرست کالاهای آسیبرسان سال ۱۴۰۵ دیده می‌شوند.
اما اینجا یک استثنای بسیار مهم داریم.
خود بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده صراحتاً گفته کالاهای موضوع بند «ت» ماده ۲۶ از حکم نرخ ۱۶ و ۳۶ درصدی بند «پ» مستثنا هستند.
دخانیات همان کالاهایی هستند که در بند «ت» مقررات مالیاتی اختصاصی دارند.
بنابراین:
سیگار هرچند یک کالای آسیبرسان به سلامت است، اما نرخ مالیات آن را نباید از نرخ ۱۶ یا ۳۶ درصد بند «پ» استخراج کرد.
برای مالیات دخانیات باید مقررات خاص بند «ت» ماده ۲۶ و سایر احکام اختصاصی بررسی شود.
۸. فرآوردههای آرایشی آسیبرسان در سال ۱۴۰۵
صفحه دوم فهرست رسمی ۱۴۰۵ چند گروه از فرآوردههای آرایشی را نیز دربر می‌گیرد.
این گروه‌ها عبارت‌اند از:
فرآوردههای آرایشی تاتو و طراحی پوست
این فرآورده‌ها در فهرست سال ۱۴۰۵ آمدهاند.
رنگ موی دائم، بیرنگکننده مو و دکلره
فرآوردههای رنگ مو از نوع دائم (Permanent)، بیرنگکننده مو و دکلره نیز در فهرست قرار گرفته‌اند.
فرآوردههای صافکننده و کراتینهکننده دائم مو
این محصولات نیز یکی از گروه‌های فهرست هستند.
فرآوردههای کاشت ناخن
فرآوردههای مورد استفاده برای کاشت ناخن نیز در فهرست ۱۴۰۵ ذکر شدهاند.
آیا همه فرآوردههای آرایشی مشمول محسوب می‌شوند؟
خیر.
این موضوع در نامه گمرک جمهوری اسلامی ایران و پاسخ وزارت بهداشت به یک استعلام به‌خوبی دیده می‌شود.
در آن مکاتبه، وزارت بهداشت درباره برخی فرآوردههای آرایشی پوست و مو توضیح داده که همه کالاهای مشابه لزوماً مشمول فهرست نیستند و ویژگی محصول اهمیت دارد.
برای مثال، در نامه به برخی فرآوردههای صافکننده، فرکننده و کراتینهکننده و ویژگی‌های ترکیبات آنها اشاره شده و مشخص شده است که فقدان ویژگی موردنظر می‌تواند باعث خروج کالا از فهرست آسیبرسان شود.
این مکاتبه یک درس عملی مهم دارد:
برای تشخیص شمول کالا، تنها نام تجاری یا عنوان کلی محصول کافی نیست؛ ترکیب، استاندارد، نوع فرآورده و مشخصات فنی نیز باید با فهرست مصوب تطبیق داده شود.
خارج بودن از فهرست کالاهای آسیبرسان یعنی معافیت مالیاتی؟
خیر.
این یکی از مهم‌ترین نکات نامه گمرک است.
در نامه گمرک تصریح شده که اگر کالایی از فهرست کالاهای آسیبرسان خارج باشد، این خروج به معنای معافیت آن کالا از اصل مالیات بر ارزش افزوده نیست.
در واقع دو موضوع جداگانه داریم:
موضوع اول
آیا کالا مشمول نرخ خاص مربوط به کالاهای آسیبرسان است؟
موضوع دوم
آیا کالا اصولاً از مالیات بر ارزش افزوده معاف است یا مشمول نرخ عمومی است؟
پاسخ به سؤال اول، پاسخ سؤال دوم را تعیین نمی‌کند.
پس: عدم شمول نرخ خاص کالاهای آسیبرسان ≠ معافیت از مالیات بر ارزش افزوده
۹. خدمات آسیبرسان به سلامت در سال ۱۴۰۵
فهرست سال ۱۴۰۵ فقط شامل کالا نیست.
برخی خدمات هم در آن آمدهاند.
خدمات برنزهسازی پوست از طریق اشعه ماورای بنفش (سولاریوم)
خدمات برنزهسازی پوست با اشعه ماورای بنفش یا سولاریوم در فهرست سال ۱۴۰۵ درج شده است.
در جدول توضیح داده شده که تبلیغ این خدمت ممنوع است و ارائه آن از سوی غیرپزشک نیز به‌طور کلی غیرمجاز دانسته شده است.
اما در ستون «مشمول اخذ عوارض ماده ۴۸» برای این خدمت علامت شمول درج نشده است.
بنابراین وجود یک خدمت در فهرست آسیبرسان، به‌تنهایی به این معنا نیست که همان عوارضی که برای برخی کالاهای خوراکی در جدول علامت‌گذاری شده، به این خدمت نیز تعلق می‌گیرد.
خدمت تاتو و دتاتو
تاتو و دتاتو نیز در گروه خدمات آسیبرسان سال ۱۴۰۵ آمدهاند.
برای این مورد نیز ممنوعیت تبلیغات ذکر شده و ارائه خدمت توسط غیرپزشک به‌طور کلی غیرمجاز معرفی شده است. …
۱۰. داروهای با احتمال سوءمصرف
یک نکته جالب در انتهای جدول وجود دارد.
گروهی تحت عنوان:
داروهای با احتمال سوءمصرف
پیش‌بینی شده، اما در فهرست ۱۴۰۵ صراحتاً نوشته شده است:
هیچ دارویی برای سال ۱۴۰۵ پیشنهاد نگردید.
بنابراین برای سال ۱۴۰۵ در این ردیف، کالای مشخصی معرفی نشده است.
آیا تبلیغ کالاهای آسیبرسان ممنوع است؟
براساس توضیح شماره ۱ انتهای فهرست سال ۱۴۰۵، با استناد به بند «ج» ماده ۷ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور، تبلیغ کالاها و خدمات مندرج در این فهرست از سوی همه رسانه‌ها ممنوع اعلام شده است.
بنابراین قرار گرفتن در فهرست فقط موضوع مالیات و عوارض نیست.
ممکن است آثار دیگری مانند ممنوعیت تبلیغات نیز داشته باشد.
برای کسب‌وکارهایی که در حوزه تولید، واردات، فروش یا بازاریابی چنین کالاهایی فعالیت دارند، این نکته به‌اندازه نرخ مالیات اهمیت دارد.
عوارض ماده ۴۸ چیست و چه ارتباطی با فهرست ۱۴۰۵ دارد؟
عنوان رسمی فهرست سال ۱۴۰۵ صراحتاً آن را مرتبط با:
ماده ۴۸ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲) و بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده معرفی می‌کند.
در جدول نیز یک ستون مستقل با عنوان:
«مشمول اخذ عوارض ماده ۴۸» وجود دارد.
برای برخی کالاها علامت شمول درج شده و برای برخی خیر.
برای مثال، در فهرست ۱۴۰۵ گروه‌هایی مانند بخش قابل‌توجهی از نوشیدنی‌ها، مایونز و سس‌های سرد، برخی فرآوردههای سرخشده، محصولات حجیم‌شده، دخانیات و برخی فرآوردههای آرایشی در این ستون علامت دارند.
اما برخی گروه‌های دیگر علامت ندارند.
بنابراین نباید عوارض ماده ۴۸ را خودکار به همه اقلام فهرست تعمیم داد.
در اسنادی که مبنای این مقاله قرار گرفته‌اند، نرخ عددی عوارض ماده ۴۸ ارائه نشده است؛ بنابراین برای تعیین مبلغ یا نرخ این عوارض باید حکم و ابلاغ مربوط به ماده ۴۸ جداگانه بررسی شود.
«همه کالاهای آسیبرسان الزاماً مشمول عوارض ماده ۴۸ نیستند و باید ستون مربوط در فهرست رسمی بررسی شود.»
تفاوت «کالای آسیبرسان»، «مالیات ماده ۲۶» و «عوارض ماده ۴۸»
این بخش شاید مهم‌ترین قسمت کاربردی مقاله باشد.
حالت اول: کالا در فهرست آسیبرسان است
این یعنی کالا یا خدمت طبق فهرست رسمی سال مربوط در این گروه قرار گرفته است.
اما هنوز باید ببینیم چه اثر قانونی برای آن تعیین شده است.
حالت دوم: کالا مشمول بند «پ» ماده ۲۶ است
در این صورت، اگر تولید داخل باشد نرخ ۱۶ درصد و اگر وارداتی باشد نرخ ۳۶ درصد مطرح می‌شود.
حالت سوم: کالا مشمول عوارض ماده ۴۸ است
این موضوع باید از ستون مربوط در فهرست و مقررات اجرایی ماده ۴۸ احراز شود.
حالت چهارم: کالا فقط در فهرست است، اما در ستون عوارض ماده ۴۸ علامت ندارد
وجود در فهرست همچنان می‌تواند آثار دیگری مانند ممنوعیت تبلیغات داشته باشد، اما نمیتوان فقط از عنوان فهرست نتیجه گرفت که عوارض ماده ۴۸ هم الزاماً برقرار است.
یک مثال کاربردی برای تشخیص مالیات یک کالا
فرض کنید شرکت شما نوشیدنی وارد می‌کند.
روی محصول نوشته شده:
«نوشیدنی میوه‌ای».
برای تعیین مالیات فقط نگاه کردن به این عبارت کافی نیست.
باید بررسی کنید:
- درصد آب‌میوه محصول چقدر است؟
- گازدار است یا بدون گاز؟
- استاندارد محصول چیست؟
- آیا مشخصات آن با ردیف فهرست سال ۱۴۰۵ تطبیق دارد؟
- آیا مشمول بند «پ» ماده ۲۶ است؟
- آیا در ستون عوارض ماده ۴۸ نیز علامت خورده است؟
- آیا حکم دیگری درباره این کالا وجود دارد؟
مثلاً فهرست ۱۴۰۵ به‌طور مشخص نوشیدنی میوه‌ای با ۲۵ درصد آب‌میوه و کمتر را نام برده است.
بنابراین درصد واقعی محتوی محصول می‌تواند نتیجه مالیاتی را تغییر دهد.
مثال دوم؛ یک شرکت واردکننده محصولات آرایشی
فرض کنیم شرکتی یک محصول کراتینه مو وارد می‌کند.
عنوان «کراتینه مو» به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری کافی نیست.
نامه گمرک و پاسخ وزارت بهداشت نشان میدهد در محصولات این حوزه، ترکیبات و ویژگی فنی کالا نیز اهمیت دارد و ممکن است محصولی با عنوان مشابه، به دلیل نداشتن ویژگی موردنظر، در فهرست آسیبرسان قرار نگیرد.
پس قبل از اعمال نرخ خاص، باید:
- پروانه ساخت یا مجوز محصول؛
- ترکیبات؛
- استاندارد؛
- مشخصات فنی؛
- و ردیف دقیق فهرست
با یکدیگر تطبیق داده شوند.
اشتباهات رایج درباره مالیات کالاهای آسیبرسان
اشتباه اول: هر کالای ناسالم ۱۶ درصد مالیات دارد
خیر، باید شمول قانونی کالا در چارچوب بند «پ» ماده ۲۶ و فهرست مصوب احراز شود.
اشتباه دوم: هر کالای موجود در فهرست ۱۴۰۵ مشمول نرخ ۱۶ یا ۳۶ درصد است
چنین نتیجهگیری کلی از خود فهرست قابل استخراج نیست.
فهرست آثار متفاوتی مانند عوارض ماده ۴۸ و ممنوعیت تبلیغات را جداگانه نشان میدهد.
اشتباه سوم: اگر محصول از فهرست خارج باشد، از ارزش افزوده هم معاف است
خیر، نامه گمرک صراحتاً این برداشت را رد کرده است.
اشتباه چهارم: تمام نوشابههای بدون قند خارج از فهرست هستند
خیر، نوشابههای گازدار بدون قند نیز در فهرست سال ۱۴۰۵ دیده می‌شوند.
اشتباه پنجم: تمام ساندویچها و پیتزاها آسیبرسان محسوب شدهاند
خیر، فهرست به‌طور مشخص ساندویچ و پیتزای حاوی سوسیس، کالباس یا ژامبون را هدف قرار داده و سایر موارد را از این ردیف خارج کرده است.
اشتباه ششم: چون دخانیات در فهرست آمده، نرخ آن ۱۶ یا ۳۶ درصد است
خیر،کالاهای موضوع بند «ت» ماده ۲۶، از حکم بند «پ» استثنا شدهاند.
برای تولیدکنندگان و واردکنندگان کالاهای آسیبرسان، بررسی فهرست همان سال و تطبیق مشخصات فنی محصول اهمیت زیادی دارد.
چک‌لیست تولیدکنندگان و واردکنندگان در سال ۱۴۰۵
اگر کسب‌وکار شما با محصولات غذایی، نوشیدنی، آرایشی یا سایر کالاهای این فهرست سروکار دارد، این مسیر را طی کنید:
- نام دقیق و مشخصات کالا را مشخص کنید.
- کد و استاندارد محصول را بررسی کنید.
- فهرست رسمی کالاهای آسیبرسان همان سال را ببینید.
- مصادیق درج‌شده در ستون توضیحات را با محصول تطبیق دهید.
- وضعیت تولید داخل یا وارداتی را مشخص کنید.
- بررسی کنید کالا موضوع بند «پ» ماده ۲۶ است یا حکم اختصاصی دیگری دارد.
- ستون عوارض ماده ۴۸ را جداگانه کنترل کنید.
- ممنوعیت تبلیغات را فراموش نکنید.
- اگر محصول آرایشی یا تخصصی است، ترکیبات و مشخصات فنی آن را بررسی کنید.
- صرف خروج از فهرست آسیبرسان را به معنی معافیت مالیاتی تلقی نکنید.
قوانین، فهرست‌ها و نامه‌های مورد استناد مقاله
این مقاله بر اساس مستندات زیر تنظیم شده است:
۱. بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰
مبنای نرخ ۱۶ درصد برای تولید داخل و ۳۶ درصد برای واردات نوشابههای قندی و سایر کالاهای مشمول، و همچنین سازوکار تعیین فهرست سالانه.
۲. فهرست کالاهایی آسیبرسان به سلامت در سال ۱۴۰۵
این سند، گروه‌های مختلف کالاها و خدمات و وضعیت آنها از حیث ممنوعیت تبلیغات و عوارض ماده ۴۸ را نشان میدهد.
۳. نامه گمرک جمهوری اسلامی ایران درباره فهرست کالاهای آسیبرسان
این نامه با استناد به پاسخ وزارت بهداشت، اهمیت مشخصات فنی محصولات آرایشی را در تشخیص شمول نشان میدهد و همچنین تأکید می‌کند خارج بودن از فهرست کالاهای آسیبرسان به معنی معافیت از اصل مالیات بر ارزش افزوده نیست.
۴. بند «ج» ماده ۷ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور
در توضیحات فهرست ۱۴۰۵ به این حکم به‌عنوان مبنای ممنوعیت تبلیغ کالاها و خدمات مندرج در فهرست اشاره شده است.
۵. ماده ۴۸ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲)
در خود فهرست ۱۴۰۵، یکی از مبانی تعیین عوارض کالاهای آسیبرسان معرفی شده و ستون جداگانه‌ای برای شمول عوارض این ماده در نظر گرفته شده است.
جمع‌بندی؛ برای تعیین مالیات کالاهای آسیبرسان فقط اسم کالا کافی نیست
مهم‌ترین نتیجه این مقاله این است که مالیات کالاهای آسیبرسان در ایران را نمیتوان فقط با یک نرخ یا یک فهرست توضیح داد.
بند «پ» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده برای کالاهای مشمول خود، نرخ ۱۶ درصد در تولید داخل و ۳۶ درصد در واردات تعیین کرده است.
اما فهرست سال ۱۴۰۵ نشان میدهد مفهوم «کالاها و خدمات آسیبرسان» بسیار گسترده‌تر است و از فرآوردههای گوشتی و نوشیدنی تا روغن، سس، تنقلات، دخانیات، محصولات آرایشی و حتی خدماتی مانند سولاریوم و تاتو را دربر می‌گیرد.
از طرف دیگر، آثار قانونی همه این موارد یکسان نیست.
بنابراین برای تعیین تکلیف هر کالا باید حداقل چهار سؤال پرسیده شود:
آیا کالا در فهرست سال ۱۴۰۵ قرار دارد؟
آیا مشمول بند «پ» ماده ۲۶ است؟
آیا مشمول عوارض ماده ۴۸ است؟
آیا آثار دیگری مانند ممنوعیت تبلیغات دارد؟
و در نهایت، همان نکته‌ای که نامه گمرک به‌خوبی روشن کرده است:
خارج بودن از فهرست کالاهای آسیبرسان، به‌تنهایی به معنی معافیت از مالیات بر ارزش افزوده نیست.
پرسش‌های پرتکرار این موضوع
مالیات نوشابه در سال ۱۴۰۵ چند درصد است؟
براساس بند «پ» ماده ۲۶، نوشابههای قندی گازدار و بدون گاز و سایر کالاهای مشمول این بند، در تولید داخل مشمول نرخ ۱۶ درصد و در واردات مشمول ۳۶ درصد مالیات و عوارض هستند.
آیا نوشابه بدون قند هم در فهرست آسیبرسان است؟
بله. انواع نوشابه گازدار بدون قند در فهرست سال ۱۴۰۵ آمدهاند
آیا نوشابه انرژیزا هم در فهرست سال ۱۴۰۵ است؟
بله. نوشابه انرژیزا یکی از ردیفهای فهرست سال ۱۴۰۵ است.
آیا چیپس و اسنک در فهرست کالاهای آسیبرسان هستند؟
برخی فرآوردههای سرخشده بر پایه سیبزمینی، غلات و حبوبات، از جمله مصادیقی مانند چیپس و برخی اسنکها، در فهرست ۱۴۰۵ آمدهاند.
آیا سوسیس و کالباس در فهرست ۱۴۰۵ هستند؟
بله. انواع سوسیس و کالباس و همچنین ژامبون در فهرست آمدهاند.
آیا تمام پیتزاها مشمول این فهرست هستند؟
خیر. ردیف مربوط، پیتزا و ساندویچهای حاوی سوسیس، کالباس و ژامبون را پوشش میدهد و در سند تصریح شده سایر ساندویچها و پیتزاها مشمول این ردیف نیستند.
آیا محصولات آرایشی هم میتوانند کالای آسیبرسان باشند؟
بله. برخی فرآوردههای تاتو، رنگ موی دائم، بیرنگکننده و دکلره، صافکننده و کراتینهکننده دائم و فرآوردههای کاشت ناخن در فهرست ۱۴۰۵ آمدهاند
آیا سولاریوم در فهرست آسیبرسان است؟
بله. خدمات برنزهسازی با اشعه ماورای بنفش در فهرست سال ۱۴۰۵ آمده است.
آیا تاتو و دتاتو در فهرست هستند؟
بله. این خدمات نیز در فهرست سال ۱۴۰۵ ذکر شدهاند.
آیا تمام کالاهای موجود در فهرست مشمول نرخ ۱۶ یا ۳۶ درصد هستند؟
نمیتوان چنین نتیجهگیری کلی کرد. باید شمول بند «پ» ماده ۲۶ و سایر احکام مربوط به هر کالا جداگانه بررسی شود.
اگر کالایی از فهرست آسیبرسان خارج باشد، از مالیات بر ارزش افزوده معاف است؟
خیر. نامه گمرک صراحتاً خارج بودن کالا از فهرست آسیبرسان را معادل معافیت از مالیات بر ارزش افزوده ندانسته است.
آیا تبلیغ کالاهای آسیبرسان مجاز است؟
براساس توضیح انتهای فهرست سال ۱۴۰۵ و استناد آن به بند «ج» ماده ۷ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه، تبلیغ کالاها و خدمات مندرج در فهرست از سوی رسانه‌ها ممنوع اعلام شده است.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین تجربه یا سوال را شما بنویسید تا گفت‌وگو شروع شود.