مرور زمان مالیاتی چیست؟

مرور زمان مالیاتی

مرور زمان مالیاتی به معنای گذشت مدت زمانی است که به موجب قانون پس از انقضای آن مدت، دعوی شنیده نمی‌شود و یا به عبارت دیگر طرفین دعوا حق طرح و اقامه دعوی و شکایت در محکمه را از دست می‌دهند، در توجیه این قاعده چنین می‌توان گفت: حقی که برای مدت نسبتاً طولانی مورد تعقیب و مطالبه قرار نگرفته و طرفین دعوی نسبت به آن دعوی هیچ ادعایی نکرده‌اند، دیگر حقی زنده و ثابت و قابل طلب نیست و شکایت نسبت به آن موضوع در محکمه مسموع نخواهد بود.

برای یادگیری بهتر مبحث مرور زمان مالیاتی، ویدیوی قسمت نهم مالیات چی را ببینید.

معنای مرور زمان مالیاتی چیست؟

مرور زمان مالیاتی به معنای گذشت مدت زمانی است که به موجب قانون پس از انقضای آن مدت، دعوی شنیده نمی‌شود و یا به عبارت دیگر طرفین دعوا حق طرح و اقامه دعوی و شکایت در محکمه را از دست می‌دهند، در توجیه این قاعده چنین می‌توان گفت: حقی که برای مدت نسبتاً طولانی مورد تعقیب و مطالبه قرار نگرفته و طرفین دعوی نسبت به آن دعوی هیچ ادعایی نکرده‌اند، دیگر حقی زنده و ثابت و قابل طلب نیست و شکایت نسبت به آن موضوع در محکمه مسموع نخواهد بود.

ماده 157 قانون مالیاتهای مستقیم درباره مرور زمان

مطابق ماده ۱۵۷ ق.م.م، نسبت به مؤدیان مالیات بر درآمد که در موعد مقرر از تسلیم اظهارنامه “منبع درآمد” خودداری نموده‌اند یا اصولاً طبق مقررات قانون یادشده مکلف به تسلیم اظهارنامه در سررسید پرداخت مالیات نیستند مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ سررسید پرداخت مالیات می‌باشد و پس از گذشتن پنج سال مذکور مالیات متعلق قابل مطالبه نخواهد بود.
 
مطابق ماده ۱۵۷ ق.م.م، نسبت به مؤدیان مالیات بر درآمد که در موعد مقرر از تسلیم اظهارنامه “منبع درآمد” خودداری نموده‌اند.

مرور زمان مالیاتی ارزش افزوده به چه صورت است؟

مالیات و عوارض ارزش افزوده موضوع قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۳۸۷ از شمول قاعده مرور زمان خارج می‌باشد.

مرور زمان مالیات حقوق به چه صورت است؟

مالیات بر درآمدهایی که مؤدیان آن ها مکلف به تسلیم اظهارنامه در سررسید پرداخت مالیات نمی باشند، (مانند مالیات حقوق)، مدت مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ سررسید پرداخت مالیات می باشد.

دلایل مهم مرور زمان چیست؟

برقراری نظم، از بین رفتن شواهد، قرائن و مدارک و عدم نگهداری مردم در وضعیت هشدار و الزام به نگهداری مدارک و مستندات برای مقابله با دعوی مدعیان احتمالی تا ابد و… می‌باشد. مطالبات و دعاوی بر اساس نوع و موضوع شکایت و مطالبات، دارای مرور زمان های مختلف می‌باشند و نسبت به نوع و موضوع، چند ماه تا چند سال، شامل قاعده مرور زمان می‌گردند. لذا شناسایی مبدأ شروع مرور زمان بسیار مهم می‌باشد. قاعده کلی آن است که مرور زمان از تاریخی شروع می‌شود که صاحب حق، خود را مستحق میداند.

معمولاً در مطالبات بخش دولتی از جمله مالیات‌ها نیز در اکثر کشورها و به دلایل گفته شده قاعده مرور زمان حاکم می‌باشد. مطابق ماده ۱۵۷ ق.م.م، نسبت به مؤدیان مالیات بر درآمد که در موعد مقرر از تسلیم اظهارنامه “منبع درآمد” خودداری نموده‌اند یا اصولاً طبق مقررات قانون یادشده مکلف به تسلیم اظهارنامه در سررسید پرداخت مالیات نیستند مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ سررسید پرداخت مالیات می‌باشد و پس از گذشتن پنج سال مذکور مالیات متعلق قابل مطالبه نخواهد بود.

در صورتی که مالیات به هر دلیل از غیرمؤدی مطالبه شده باشد، پس از تأیید مراتب از طرف هیأت حل اختلاف مالیاتی، مطالبه مالیات از غیرمؤدی در هر مرحله‌ای که باشد کان لم یکن تلقی می‌گردد و در این صورت اداره امور مالیاتی مکلف است بدون رعایت مرور زمان موضوع این ماده، ظرف یک سال از تاریخ صدور رأی هیأت مزبور مالیات متعلق را از مؤدی واقعی مطالبه نماید وگرنه مشمول مرور زمان خواهد بود.

 بنابراین خلاصۀ مرور زمان مالیاتی در خصوص مالیات‌ها به شرح زیر می‌باشد:

  1. مالیات بر دارایی موضوع باب دوم قانون مالیات‌های مستقیم مشمول مرور زمان مالیاتی نمی‌باشد.
  2. مالیات و عوارض ارزش افزوده موضوع قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۳۸۷ از شمول قاعده مرور زمان خارج می‌باشد.
  3. مالیات بر درآمدهایی که مؤدیان آنها مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی می‌باشند:
    1. در صورتی که اظهارنامه تسلیم نموده باشند، نسبت به درآمد یا فعالیت‌های انتفاعی کتمان شده، مدت مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه می‌باشد.
    2. در صورتی که اظهارنامه تسلیم ننموده باشند، مدت مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه می‌باشد.
  4. مالیات بر درآمدهایی که مؤدیان آنها مکلف به تسلیم اظهارنامه در سررسید پرداخت مالیات نمی‌باشند، (مانند مالیات حقوق)، مدت مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ سررسید پرداخت مالیات می‌باشد.
  5. در موارد مطالبه مالیات از غیرمؤدی و با تأیید هیأت حل اختلاف مالیاتی، برای مطالبه مالیات از مؤدی واقعی، اداره امور مالیاتی بدون رعایت مرور زمان موضوع ماده ۱۵۷ ق.م.م،ظرف یک سال از تاریخ صدور رأی، مکلف است مطالبه نماید وگرنه مشمول مرور زمان خواهد بود.
  6. در خصوص جریمه‌های مالیاتی:
    1. جریمه‌های مربوط به مالیات بر درآمد حقوق، طبق مفاد ماده ۹۰ ق.م.م، مشمول مرور زمان مالیاتی بوده و مدت آن پنج سال از تاریخ سررسید پرداخت مالیات می‌باشد.
    2. سایر جریمه‌ها اعم از جریمه‌های مالیات و عوارض ارزش افزوده، مالیات بر دارایی و سایر منابع مالیات بر درآمد تابع قاعده مرور زمان  نمی‌باشند.
    3. جریمه‌های موضوع ماده ۱۶۹ مکرر ق.م.م، اصلاحی 1380/11/27 و ماده ۱۶۹ ق.م.م، اصلاحی 1394/04/31:

خلاصۀ مرور زمان مالیاتی در خصوص مالیات‌ها

مطابق مفاد ماده ۱۶۹ مکرر جریمه‌های متعلق با رعایت مهلت مقرر در ماده ۱۵۷ ق.م.م، قابل مطالبه خواهند بود و در مفاد تبصره ۴ ماده ۱۶۹ ق.م.م، اصلاحی 1394/04/31، نحوه رسیدگی، مطالبه، حل اختلاف و وصول جرایم و ترتیبات پرداخت آن طبق مقررات در هر دوره مالیاتی طبق مقررات ق.م.م اصلاحی 1394/04/31 با رعایت مهلت مقرر در ماده ۱۵۷ انجام می‌شود و مطابق تبصره ۶ اصلاحیه اخیر مقررات اصلاحی به جریمه‌های ماده ۱۶۹ مکرر سابق تسری یافته است. بنا به مراتب اراده قانونگذار شمول قاعده مرور زمان نسبت به جریمه‌های موضوع مواد ۱۶۹ مکرر و ۱۶۹ ق.م.م بوده و این موضوع در متن هر دو ماده با جزئی تفاوت منظور شده است.

مشکلات اجرایی رعایت مرور زمان نسبت به جریمه ماده ۱۶۹ ق.م.م

اجرایی نمودن قاعده مرور زمان نیاز به سه مؤلفه دارد:

  •  موضوع مرور زمان
  • مهلت مرور زمان
  • مبدأ مرور زمان

در خصوص جریمه‌های موضوع ماده ۱۶۹، موضوع مرور زمان مشخص می‌باشد. (جریمه‌های مندرج در متن قانون) و مهلت مرور زمان مالیاتی مطابق ماده ۱۵۷ ق.م.م، پنج سال می‌باشد، لیکن مبدأ مرور زمان مالیاتی در قانون مشخص نشده است، هرچند قانونگذار قواعد مرور زمان جریمه‌ها را به ماده ۱۵۷ ق.م.م ارجاع نموده، لیکن در ماده ۱۵۷ مبدأ مرور زمان مالیاتی تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه یا تاریخ سررسید پرداخت مالیات بوده که هیچ یک از آنها نسبت به جریمه‌ها قابل تسری نمی‌باشد.

که این موضوع نهایتاً منشأ ایجاد مشکلات اجرایی گردیده و اقداماتی توسط سازمان امور مالیاتی کشور به منظور رفع مشکل و همچنین دیوان عدالت اداری انجام گرفته که ذیلاً تشریح می‌گردد: طبق بند (1) بخشنامه شماره 200/99/123 مورخ 1396/09/07 سازمان امور مالیاتی کشور مهلت مرور زمان رسیدگی به جرایم موضوع ماده 169 ق.م.م برای هر سال (فارغ از دوره‌های زمانی تسلیم فهرست هر دوره) با توجه به مقررات ماده 157 ق.م.م، پنج سال از تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی سال مربوط حسب مورد خواهد بود.

به عنوان مثال مهلت رسیدگی به جرایم مربوط به عملکرد سال 1393 حداکثر تا تاریخ 1399/04/31، مهلت ابلاغ برگ مطالبه آن حداکثر تا تاریخ 1399/07/30 می‌باشد. لازم به ذکر است که بند یک بخشنامه شماره 200/96/123 مورخ 1396/09/07 طبق رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 3105 مورخ 1398/11/08 ابطال گردید و رأی مذکور طبق بخشنامه مالیاتی به شماره 210/99/3 مورخ 1399/01/10 ابلاغ گردید. رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شرح ذیل می‌باشد.

رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

بر اساس ماده 169 مکرر ق.م.م مقرر شده است که: «جرایم موضوع این ماده توسط اداره امور مالیاتی با رعایت مهلت مقرر در ماده 157 این قانون مطالبه خواهد شد.» و به موجب ماده 157 ق.م.م: «نسبت به مؤدیان مالیات بر درآمد که در موعد مقرر از تسلیم اظهارنامه منبع درآمد خودداری نموده‌اند یا اصولاً طبق مقررات این قانون مکلف به تسلیم اظهارنامه در سررسید پرداخت مالیات نیستند، مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ سررسید پرداخت می‌باشد».

مروز زمان مالیاتی، رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

با وجود احکام قانونی یادشده، به موجب بند 1  بخشنامه شماره 200/96/123 مورخ 1396/09/07 سازمان امور مالیاتی کشور که در رابطه با نحوه رسیدگی به جرایم موضوع ماده 169 مکرر ق.م.م، وضع شده، مهلت مرور زمان رسیدگی به جرایم موضوع ماده مذکور، پنج سال از تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی سال مربوطه حسب مورد اعلام شده است که مغایر با ماده 157 ق.م.م است به همین خاطر بند 1 بخشنامه شماره 200/96/123 مورخ 1396/09/07 سازمان امور مالیاتی مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 88  و 13 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود.

دادنامه دیوان عدالت اداری به موجب بخشنامه شماره 210/99/3 مورخ 1399/01/10 سازمان امور مالیاتی کشور ابلاغ و متن زیر اضافه شده است: «بر این اساس و در اجرای مقررات ماده ۱۵۷ قانون یادشده مهلت مرور زمان رسیدگی به جرایم موضوع ماده ۱۶۹ مکرر قانون مذکور، پنج سال از تاریخ انقضای مهلت ارسال فهرست معاملات موضوع این ماده (فارغ از تمدید مهلت ارسال فهرست معاملات هر فصل) می‌باشد.» متعاقباً سازمان امور مالیاتی کشور پیرو بخشنامه قبلی مبادرت به صدور بخشنامه شماره 210/99/8 مورخ 1399/01/19 نمود، و با اصلاح قسمت اخیر بخشنامه قبلی و تشریح مقررات ماده ۱۵۷ ق.م.م، نهایتاً “تاریخ سررسید پرداخت مالیات سال عملکرد مربوط به عنوان مبدأ زمانی محاسبه مرور زمان موضوع ماده ۱۵۷ ق.م.م، برای رسیدگی و مطالبه جرایم مقرر در ماده ۱۶۹ مکرر ق.م.م مصوب 1380/11/27 اعلام گردیده است.

خلاصه و نتیجه گیری

1 – مطابق بند (1) بخشنامه شماره 200/96/123 مورخ 1396/09/07 سازمان امور مالیاتی کشور، مبدأ احتساب مرور زمان، تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه تعیین گردیده بود.

2 – هیأت عمومی دیوان عدالت اداری طی دادنامه شماره 13105 مورخ 1398/11/08 علیرغم اعلام مغایرت بخشنامه سازمان امور مالیاتی کشور، مبدأ احتساب مرور زمان را مشخص ننموده است، لیکن با توجه به استدلال به عمل آمده و استناد به ماده ۱۵۷ ق.م.م و اینکه مؤدیان مالیات بر درآمد که در موعد مقرر از تسلیم اظهارنامه منبع درآمد خودداری نموده‌اند یا اصولاً طبق مقررات ق.م.م، مکلف به تسلیم اظهارنامه در سررسید پرداخت مالیات نیستند، مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ سررسید پرداخت مالیات می‌باشد. تلویحاً مبدأ مرور زمان مالیاتی را تاریخ سررسید پرداخت اعلام نموده است.

3 – آخرین بخشنامه مرتبط با موضوع طی شماره 210/99/8 مورخ 1399/01/19 توسط سازمان امور مالیاتی کشور، مبدأ احتساب مرور زمان را تاریخ سررسید پرداخت مالیات سال عملکرد اعلام نموده است که در راستای دادنامه دیوان عدالت اداری می‌باشد.

کنکاش در بخشنامه‌ها و دادنامه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری و اختلاف نظرهایی که در بین صاحب نظران حوزه مالیاتی وجود دارد، نشانگر وجود ابهام در قانون می‌باشد و علیرغم اینکه موضوع مرور زمان و مهلت مرور زمان در قانون مالیات‌های مستقیم مشخص گردیده است ولی مبدأ احتساب مرور زمان مطالبه جریمه‌های ماده ۱۶۹ با مبدأ احتساب مرور زمان مالیاتی در ماده ۱۵۷ ق.م.م، (اظهارنامه و سررسید پرداخت) مطابقت ندارد و برای جریمه‌ها تکلیفی برای مؤدیان نسبت به تسلیم اظهارنامه وجود ندارد و اصولاً هم برای تخلف اظهارنامه تسلیم نمی‌گردد و از طرفی جریمه توسط مؤدی تعیین نمی‌گردد که تاریخ سررسید پرداخت داشته باشد، لذا مبدأ احتساب ماده ۱۵۷ ق.م.م، قابلیت تسری به جریمه‌های ماده ۱۶۹ را نداشته و قیاس مع‌الفارق می‌باشد. در پایان به دلیل وجود خلاء قانونی در خصوص مبدأ احتساب مرور زمان مالیاتی برای رسیدگی و مطالبه جریمه‌های موضوع ماده ۱۶۹ ق.م.م، پیشنهاد می‌گردد در اصلاحات آتی متن ذیل به عنوان تبصره (۷ ) به ماده ۱۶۹ ق.م.م الحاق گردد:

تبصره (7): مبدأ محاسبه مرور زمان رسیدگی به جریمه‌های موضوع این ماده، تاریخ انقضای مهلت ارائه فهرست معاملات در هر دوره می‌باشد.

24 دیدگاه برای “مرور زمان مالیاتی چیست؟

  1. عادل علی نیا گفته:

    با سلام و درود خدمت حضرتعالی بنده بعنوان حق العملکار گمرگ مشغول بکار بودم که در سال ۱۳۹۶کلا پروانه رو تمدید نکردم و هیچگونه فعالیت گمرکی نداشتم و برای عملکرد سال ۱۳۹۶مبلغ ۲میلیون پرداخت نمودم اما بعد از گذشت ۶سال تماس گرفتن و اطلاع دادن چون بنده فرم کمیسیون ماده ۱۰۰انزمان پر کردم امروز بعد از ۶سال اطلاعات جدید آمده و مجددا برای عملکرد سال ۱۳۹۶مبلغ ۱۴میلیون پرداخت نمایم ایا شامل مشمول مرور زمان هست ی خیر و اینکه اگر نه میشه اعتراض بزنم تا مبلغ کمتری پرداخت کنم با سپاس

    • آقای مالیات گفته:

      سلام امیدواریم حالتون عالی باشه
      برای عملکر سال ۱۳۹۶ تا پایان خرداد ماه ۱۳۹۷ فرصت تسلیم اظهارنامه می باشد آن دسته از افرادی که فرم تبصره ماده ۱۰۰ را پر کرده و مالیات مطوع را قبول و پرداخت کرده اند طبق جزء ۳ بند الف دستورالعمل ۲۰۰/۹۷/۴ مورخ ۱۳۹۷/۳/۸ هر گاه اسناد و مدارک مثبته ای بدست آید که مشخص شود مجموع فروش کالا و خدمات یا سایر درآمدهای مودی در سال ۱۳۹۶ بیش از مبلغ مندرج در جزء ۱ بند الف این دستورالعمل می یلشد پرونده مودی وفق مقررات رسیدگی و مالیات مابه التفاوت و جرایم متعلقه مطالبه می گردد
      طبق ماده ۱۵۷ ق.م.م ( کل ماده ) پونده مشمول مرور زمان نشده و شما مجاز به اعتراض به این تشخیص می باشین .

  2. برجعلی برجی پور گفته:

    پرونده مالیاتی حقیقی مرورزمان گرفته اش حا مجازات حسابرس مالیاتی چیه

    • آقای مالیات گفته:

      سلام وقتتون بخیر امیدوارم که حالتون عالی باشه
      مجازات رو بسته به میزان عمل انجام شده خلاف قانون، مرجع صالح تعیین می‌کنه

  3. علی جابری گفته:

    با سلام و وقت بخیر بنده دارای شرکت ساختمانی هستم برای سالهای 88تا 92 رسیدگی شده و مالیات تکلیفی علی راس تشخیص داده شده و با توجه به ماهیت پیمانکاری و قراردادی مالیات شرکت نیز مسکوره بود کارفرماها کسر و بحساب سازمان واریز نموده اند ولی تاییده ها ارسال نگردیده آیا این موضوع شامل مرور زمان میگردد یا نه

    • آقای مالیات گفته:

      سلام وقتتون بخیر امیدوارم که حالتون عالی باشه
      خیر، مرور زمان مال رسیدگی هست

  4. حمید رضا تقی زاده گفته:

    ردیف ۱ بند ۳ خلاصه مرور زمان در مورد مودیانی که اظهارنامه تسلیم نموده اند پنج سال قید گردیده که یک سال از تاریخ انقضای تسلیم اظهارنامه صحیح می باشد . اصلاح فرمائید

  5. حیدر اقبالی گفته:

    سلام من برای عملکرد ۹۶ مشاغل اظهار نامه ارسال و مالیات مطلقه را پرداخت نمودم اکنون برای همان سال برای من مالیات با جریمه مجدا تعیین کردن .من بایستی چیکار کنم با تشکر اقبالی

    • آقای مالیات گفته:

      سلام وقتتون بخیر امیدوارم که حالتون عالی باشه باید گزارش رسیدگی تون رو ببینم

  6. مسلم تدو گفته:

    سلام مالیات سال ۱۴۰۰ تقسطی کردم هنوز پرداخت نکردم تا یه سال فرصت دارم یا بیشتر کم کم پرداخت کنم

    • آقای مالیات گفته:

      سلام وقتتون بخیر امیدوارم که حالتون عالی باشه
      اگه مشاغلی هستین تا پایان خرداد ۱۴۰۲ اگه شرکت هستین چهار ماه پس از پایان سال مالیتون باید اقساط رو پرداخت کنید

  7. امیررضا گفته:

    عالی بود ممنون 👏
    یه سوال: پرونده های که اعتراض میشه و میره هئیت، اینها هم مرور زمان پنج ساله داره یا ن؟
    بعنوان مثال نسبت به برگ تشخیص مالیات عملکرد سال ۹۳ در تاریخ اسفند سال۹۴ اعتراض شده و جلسه هیئت تا سال ۱۴۰۲ برگزار نشده ، آیا این مورد شامل مرور پنچ ساله میشه؟

    • آقای مالیات گفته:

      سلام وقتتون بخیر امیدوارم که حالتون عالی باشه
      هیئت مشمول مرور زمان نیست

  8. علی متین گفته:

    سلام و ممنون که وقت گذاشتین و این اطلاعات ارزنده را در اختیار همه گذاشتین
    اگر اظهار نامه ای در موعد مقرر ارائه شده باشد ولی بعد از اعتراض به برگ تشخیص از سال 1394 تاکنون (اسفند 1401) در هیئت بدوی رسیدگی نشده باشد باز هم مشمول 5 سال مرور زمان میشود؟

    • آقای مالیات گفته:

      سلام وقتتون بخیر امیدوارم که حالتون عالی باشه
      اظهارنامه ای که در موعد مقرر ارسال میشه، مرور زمانش یک ساله هست.

      • کاظم نقش بند گفته:

        سلام وقت بخیر و با تشکر از اطلاعات مفیدتان. این مرور زمان یک ساله مستندش کدام ماده قانون مالیات های مستقیم هست؟

  9. عبدالحسين حكيميان گفته:

    سلام
    پرداخت
    مقدارى از ماليات عملكرد سال ٨٩ فراموش شده است
    ايا جريمه شامل مرور زمان مى شود.
    دارايي هم هيچ مطالبه اي براي اصل تا امروز نداشته است

    • آقای مالیات گفته:

      سلام وقت شما بخیر
      مالیات پرداخت نشده سال 89 ماهی دو و نیم درصد روی آن جریمه محاسبه شده و زمان بررسی پرونده شما از شما مطالبه خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *